Het Maligne Neurolepticasyndroom en Serotoninesyndroom nader beschreven

Het Maligne Neurolepticasyndroom en Serotoninesyndroom  nader beschreven

Het gebruik van antipsychotica en antidepressiva gaat over het algemeen niet zonder bijwerkingen.  Er zijn echter ook minder bekende bijwerkingen zoals het serotoninesyndroom en het maligne neurolepticasyndroom. De symptomen hiervan zijn lang niet altijd bekend en deze syndromen worden dan soms ook pas erg laat ontdekt. In dit artikel staat uitgelegd wat deze syndromen inhouden en hoe je deze kan herkennen en behandelen.

Maligne Neurolepticasyndroom

Het maligne neurolepticasyndroom (MNS) is een ernstige complicatie van het gebruik van antipsychotica. Dit komt voornamelijk voor in de eerste maand van de behandeling en de kans hierop neemt toe wanneer de dosering snel wordt opgehoogd. Er zijn wat onderzoeken dat gelijktijdig gebruik van lithium de kans op het MNS vergroot. (Praag ,2000)

Symptomen van dit syndroom zijn koorts, tremoren, stijfheid, slikstoornissen, versnelde hartslag, wisselende bloeddruk, transpiratie en incontinentie. (Tanghe & Keyzer, 2009) . Andere symptomen zijn een verkramping van de oogspieren ( oculogyre crisis) en moeite met het vormen van zinnen (dysfasie). In veel gevallen is er ook sprake van bewustzijnsdaling met soms ook delirante verschijnselen. (Praag, 2000).
Meer levensbedreigende symptomen zijn uitdroging,  nierfalen en een longontsteking.  (Tanghe & Keyzer 2009)

De behandeling van het MNS bestaat uit het staken van de antipsychotica. Daarbij wordt iemand gekoeld en wordt de vocht- en elektrolytenbalans in de gaten gehouden. Voor ernstige spierstijfheid (rigiditeit) wordt een spierverslappend middel als bijvoorbeeld dantroleen gegeven en eventueel bromocriptine. (Tanghe & Keyzer 2009)

Serotoninesyndroom

Het serotoninesyndroom heeft veel dezelfde symptomen als het neurolepticasyndroom. Het gebruik van neuroleptica zal dan ook moeten worden uitgesloten, voordat er sprake is van het sertoninesyndroom.
Het serotoninesyndroom komt vaak voor bij het gebruik van meerdere serotonerge  middelen. Hiervan is er minimaal één SSRI ( Selective Serotonin Re-uptake Inhibitor) of MAO-Remmer ( Mono-Amino Oxidase). Het gelijktijdig gebruik van serotonineprecursors (L-tryptofaan), triptanen, tramadol, pethidine, andere SSRI’s, dextromethorfan en preparaten die sint-janskruid bevatten kan het serotoninesyndroom veroorzaken. (Farmacotherapeutisch Kompas 2011 ) Verschillende soorten drugs, zoals XTC en cocaïne, hebben een invloed op de afgifte van serotonine. Deze soorten drugs kunnen hierdoor ook het serotoninesyndroom veroorzaken. (Kerssemakers & Meerten, van 2008)

De symptomen van het serotoninesyndroom zijn onder te verdelen in drie categorieën :

• Autonome instabiliteit
  Symptomen behorende tot deze categorie zijn koorts,versnelde hartslag,zweten, wisselingen van de bloeddruk, verwijde pupillen, misselijkheid, braken, diarree, incontinentie van urine en een versnelde ademhaling.
• Bewustzijnsstoornissen
  Hieronder vallen de symtpomen verwardheid,agitatie,desoriëntatie, hallucinaties, angst, slaperigheid en een coma.
• Neuromusculaire symptomen
  Tremoren, bewegingsonrust, onwillekeurige spiersamentrekkingen, stijfheid, kaakkramp, te hoge reflexen en ataxie (ongecontroleerde bewegingen) zijn symptomen die vallen onder deze categorie.

(Lareb, 2006)

De behandeling van het serotoninesyndroom is bij lichte symptomen het staken van de serotonerge  middelen. Over het algemeen verdwijnen de symptomen na het uitscheiden van de serotonerge stoffen. Wel worden de vitale functies nog een tijd in de gaten gehouden. (Lareb 2006) Bij matige tot ernstige symptomen kan een ziekenhuisopname noodzakelijk zijn. Hier worden de  vitale functies als de circulatie,ademhaling & temperatuur ondersteund en wordt het lichaam gekoeld. Benzodiazepinen worden gebruikt om de agitatie te verminderen. (Hengeveld 2008)

Conclusie

Als verpleegkundige of andere discipline binnen de GGZ is het belangrijk op deze verschijnselen te letten wanneer iemand recent  met antidepressiva of antipsychotica is gestart. Zeker wanneer er een verhoogd risico is op deze syndromen, door bijvoorbeeld het gelijktijdig gebruik van andere medicatie die het serotoninegehalte beïnvloeden of het gelijktijdig gebruik van drugs, is het belangrijk extra alert te zijn op deze verschijnselen. Bij het vermoeden van een van deze syndromen moet direct een arts ingeschakeld worden.

Bronnen

• Farmacotherapeutisch Kompas www.fk.cvz.nl
• Hengeveld, M.W. 2008. Leidraad Psychiatrie . Bohn Stafleu van Loghum Houten
• Kerssemakers, R & Meerten, R van 2008. Drugsverslaving en alcoholisme Bohn Stafleu van Loghum Houten
• Lareb 2006. Serotoninesyndroom. Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb
• Praag, H.M van 2000. Psychofarmaca : Een leidraad voor de praktiserend medicus Van Gorkum en Comp.  B.V. Assen[1966]
• Tanghe, A & Keyzer, H de 2009. Schizofrenie en andere psychosen Garant Uitgevers Leuven-Apeldoorn

M.van Buitenen

Lees hier het artikel in PDF formaat

2 Reacties

1. Loes zegt:

   01/11/2011 om 12:31

   weinig over te vinden, veelal een onbekend syndroom wat vaak over het hoofd wrodt gezien.
2. Sanne zegt:

   15/05/2012 om 13:22

   Binnen ons gezin hebben we meegemaakt dat dit syndroom zich openbaarde na enige tijd antipsychotica te hebben gebruikt . Gelukkig had ons zeer oplettende huisarts het meteen door en verwees ons naar de eerste hulp van het ziekenhuis . Hier werd ons gezinslid niet serieus genomen en werd er door een ARTS !! gesuggereerd dat er sprake was van dronkenschap ? Zonder bloedafname uit te voeren en daadwerkelijk te kijken of er alcohol in bloed zat . Desbetreffend gezinslid voeldde zich gekwets door deze aanname daar er nooit sprake is geweest van alcholcosumptie! Zelfs niet een glaasje met de kerst En ook niet in het verleden !! Gezinslid werd dus met het syndroom naar huis gestuurd ! Levensgevaarlijk . Huisarts liet het er niet bij zitten heeft toch opname geregeld . En wat bleek …. heftig vorm van neurolepticasyndroom en GEEN alcohol gebruik . Schandalig maar je ziet het kan gebeuren . Mij inziens was deze arts dus niet voldoende op de hoogte van het syndroom en had dit heel anders kunnen aflopen zonder de zeer oplettende huisarts . Vriendelijke groet Sanne