Is opwinding terecht? Ja!
Agressie van ‘gekken’ loopt de spuigaten uit’ kopt De Telegraaf afgelopen zaterdag, http://www.telegraaf.nl/reportage/23653643/__Agressie_van__gekken__loopt_de_spuigaten_uit__.html of https://twitter.com/psyned/status/564011406123892737 .

Sensationele koppen als deze zijn in media geen uitzondering. Wie ze zoekt zal ze vinden. Ook het zonder veel feitenkennis of nuance leggen van (causale) verbanden tussen mensen met psychische problemen en kans op agressie is veelvuldig en kom je tegen. Het is terecht dat wie zelf last heeft van psychische problemen of in directe omgeving betrokken is zich hier over opwindt. Er is immers geen causaal verband. Kans op agressie is alleen groter als sprake is van combinatie met drank- of drugsmisbruik of bijvoorbeeld eerder agressief gedrag. Mensen met psychische problemen zijn vaker slachtoffer dan dader.

Media verantwoordelijk? Neen
In de jaren negentig publiceren de eerste onderzoekers analyses van de berichtgeving in de media over mensen en behandelingen in de ggz (Wahl, 1995; Philo, 1996). Zij wijzen op de effecten van de media (inclusief film en entertainment) op de negatieve beeld- en opinievorming en daarmee op hun bijdrage aan stigma en stigmatisering. Vooral door de aandacht voor geweld en incidenten en de veronderstelde causale relatie met psychische ongezondheid te belichten. Ook in Nederland onderzoekt de Universiteit van Twente met prof. Dr. Herro Kraan Nederlandse media (dagbladen, actualiteitenrubrieken en medische programma’s). Zij constateren (1997) dat ‘psychiatrische patiënten in de berichtgeving vaak negatief beoordeeld worden. Psychische aandoeningen worden over het algemeen als negatief bestempeld, in het bijzonder in de dagbladen. Tv-programma’s oordelen meestal negatief over psychische aandoeningen, vooral over verslaving, angststoornissen en depressie. Zij verbinden aan het hebben van een psychische aandoening of het zijn van psychiatrische patiënt negatieve consequenties; vooral het negatieve gedrag: agressie, delinquentie, ter beschikking stelling (tbs) en overlast’. Maar Herro Kraan en Job van het Veer vinden het, ook in 2007, nog ‘moeilijk te bewijzen’ dat media verantwoordelijk zijn voor berichtgeving op deze wijze. Met de meeste onderzoekers in het buitenland constateren zij dat media niet ‘de veroorzaker’ van stigmatisering zijn, maar meer de ‘boodschapper’.

Stigmatisering is een hardnekkig en wijd verspreid maatschappelijk probleem. Ervaringsdeskundigen van stigma verklaren ook zelf dat ze stigmatisering ondervinden van bestuurders, hulpverleners, politici, familie, buren, werkgevers tot politie en justitie en de media. In de media zien, horen en lezen we daar over.

Media van belang? Ja
Veel onderzoek en publicaties wijzen er ook op dat media (inclusief ‘social’ media) voor veel mensen een belangrijke, zo niet de belangrijkste, informatiebron zijn als het gaat over (mensen met ) psychische problemen en de mogelijkheden voor ‘herstel’. In Australië is wereldwijd op de meest uitgebreide schaal onderzoek verricht naar media en stigma. Het Media monitoring project heeft vanaf 2000 uitgebreide onderzoeksresultaten opgeleverd. In 2013 publiceren Pirkis en Francis een review op basis van wereldwijd onderzoek over tientallen jaren(http://himh.clients.squiz.net/mindframe/home/news/news/2012/media-and-mental-illness-portrayals-critical-review-of-the-international-evidence) . Hoewel zij ‘enig bewijs’ vinden dat ‘berichtgevingspraktijken in de loop van de tijd zijn verbeterd’, noemen zij de berichtgeving nog ‘verre van ideaal’. Zij benadrukken de rol van de media als informatiebron over psychische gezondheid. Ze zien de negatieve invloed op de manier waarop het grote publiek denkt over patiënten van en behandelingen in de ggz terug in de media. Anderzijds wijzen zij ook op het potentiële positieve effect dat media kunnen hebben op kennis, houding en gedrag. Vooral als mensen met psychische problemen zelf ‘aan het woord’ en ‘in beeld’ komen.

Initiatief vanuit GGz mogelijk? Ja
Wie de belangrijke rol van de media in het huidige maatschappij onderkent zal daarom een mediabeleid ontwikkelen dat evenwichtige en betrokken berichtgeving stimuleert. Daar zijn, vooral in het buitenland, ook veel voorbeelden van. In onder meer de Australië en Canada hebben regering (politici), professionals in de media (met name commerciële – en publieke omroepen mediabedrijven, journalistenorganisaties) en de ggz (belangenorganisaties van patiënten/hun familie en fondsen) op landelijk niveau de handen in een geslagen. Zij hebben uitgebreid (onderzoeks- en opleidingsprogramma’s) ontwikkeld. Welke knelpunten zijn er? Welke informatiebehoefte heeft welke publieksgroep? Op welke manier kunnen we echt effectief handelen? Gezamenlijk organiseren zij curricula en stagemogelijkheden op universiteiten voor hulpverleners, ervaringsdeskundigen en journalisten en programmamakers. In een reeks van landen (waaronder ook Nederland) zijn er mediaprijzen, vooral bedoeld om de kwaliteit van verslaggeving en programma’s te belonen. En vooral zijn er vanuit de ggz platforms op Internet ontwikkeld om journalisten en programmamakers snel en kwalitatief verantwoord van relevante informatie, bronnen en deskundige woordvoerders te voorzien. Heel stimulerend hoe professionals in de media en de ggz (waaronder ervaringsdeskundigen) met elkaar kunnen omgaan. Dat zien we ook in de Engelse campagne Time to change.

De opwinding voorbij zijn er al heel wat concrete en effectieve(re) manieren ontwikkeld om niet langer te klagen of te protesteren maar de onderlinge relaties te verstevigen. Dan maken journalisten en programmakers er steeds minder een potje van en ontstaat evenwichtige beeld- en meningsvorming en dringen we stigmatisering verder terug.
Kijk eens op de volgende websites. Ook vol tips hoe om te gaan met media.
http://www.mindframe-media.info
http://www.sane.org/sane-media
http://www.time-to-change.org.uk/news-media
http://www.mind.org.uk/news-campaigns/minds-media-office/
http://www.cmha.ca/media/#.VNjRqe6HOvA
http://www.nami.org/press-media/Media-Gallery
http://www.cartercenter.org/health/mental_health/fellowships/index.html
http://www.psychischegezondheid.nl/page/1202/pers
http://www.psychiatrienet.nl/categories/1593 .

Lees ook
http://www.tijdschriftdeviant.nl/images/stories/deviant60-26.pdf

© Psychiatrie Nederland / Martin van ‘t Klooster

Trefwoorden:

Over de auteur

Sander Brouwer

Geef jouw reactie!